Mef’ûlün fîh ( zarflar ) المفعول فيه (الظروف)

• İkiye ayrılır.
  1. Zaman zarfları: Fiilin işlendiği zamanı bildiren isimler veya zarflardır. Ne zaman sorusuna cevap verirler.
  2. Mekan zarfları: Fiilin işlendiği yeri bildiren isimler veya zarflardır. Nerede sorusuna cevap verirler.
• Mef’ûlün fîh başına harfi cer gelmediği müddetçe mansub‘tur.
• Mef’ûlün fîh cümle sonunda olduğu kadar, cümle başında veya cümle ortasında da gelebilir.
• Zarflardan sonra gelen mecrur isim muzafun ileyh, zarf ise muzaf olur.
• Harfi cerli mef’ûlün fîh’ler ( zarflar ) mahallen mansubtur.

En çok kullanılan zaman zarfları:

Bugün	اَلْیَوْمَ
Dün	أَمْسِ
Şimdi, şu anda	ْاَلآن
Gün doğmadan, şafak vakti (nde)	فَجْرًا
Sabahleyin, sabah, sabah vakti (nde)	صَبَاحًا
Öğlenleyin, öğlen, öğle vakti (nde)	ظُهْرًا
İkindileyin, ikindi vakti (nde)	عَصْرًا
Akşamleyin, akşam, akşam vakti (nde)	مَسَاءً
Yatsı(da), yatsın vakti(nde)	عِشَاءً
Geceleyin, gece, gece vakti (nde)	لَیْلًا
Bir gün, günün birinde	یَوْمًا
Bir ay, ayın birinde, aylardan bir ay	شَهْرًا
Bir sene, senenin birinde	سَنَةً
Bir an, bir an için,	لَحْظَةً
Şimdi, şu anda, derhal, hemen	حَالًا
-den önce, -meden önce	… قَبْلَ
-den sonra, -meden sonra	… بَعْدَ

En çok kullanılan mekan zarfları:

-in önüne, -in önünde	أَمَامَ
-in arkasına, -in arkasında	خَلْفَ
-in arkasına, -in arkasında	وَراَءَ
-in sağına, -in sağında	… یَمِینَ
-in soluna, -in solunda	… یَسَارَ
-in karşısına/hizasına, -in karşısında/hizasında	… حِذَاءَ
-in ortasına/ortasında, -in merkezine/merkezinde	… وَسْطَ
-in arasında	… بَیْنَ
-in altında	… تَحْتَ
-in yanında, -in katında	… عِنْدَ
-in üstünde/üstüne, -in yukarısında/yukarısına	… فَوْقَ
-in doğusuna, -in doğusunda	… شَرْقَ
-in batısına, -in batısında	… غَرْبَ
-in kuzeyine, -in kuzeyinde	… شَمَالَ
-in esnasında, -in sırasında	… أَثْنَاءَ
-in içinde, -in içine, -in dahiline, -in dahilinde	… دَاخِلَ
-in dışında, -in dışına, -in haricinde, -in haricine	… خَارِجَ
Burası, buraya, burada, burayı	هُنَا
Orası, oraya, orada, orayı	هُنَاكَ

مِنْ قَبْلُ ve مِنْ بَعْدُ :

بَعْد ve قَبْل kelimelerinden sonra muzafun ileyh gelmeyecek olursa, bunlar damme üzere mebnidir. Yani son harekeleri daima ötre olur. Bu zaman zarfları مِنْ harfi ceri ile kullanıldıklarında anlam şöyle olur.

مِنْ بَعْدُ (daha sonra)	مِنْ قَبْلُ (daha önce)
سَوْفَ نَزُورُ أَبَاكَ مِنْ بَعْدُ Babanı daha sonra ziyaret edeceğiz.	قَدْ شَاهَدْنَا هذَا الْفِیلْمَ مِنْ قَبْلُ Daha önce bu filmi izlemiştik.

أَبَدًا ve قَطُّ

Zarflardan asla/kesinlikle/hiç anlamlarına gelen أَبَدًا muzari , قَطُّ ise mazi fiillerden sonra gelir.

أَبَدًا asla/kesinlikle/hiç	قَطُّ asla/kesinlikle/hiç
لَا تُهْمِلْ دُرُوسَكَ أَبَدًا Derslerini kesinlikle ihmal etme.	لَمْ أَنَمْ قَطُّ لَیْلًا Gece hiç uyumadım.

Mef’ûlün fîh zaman zarfları ile ilgili örnek cümleler:

Gece hiç uyumadım.	لَمْ أَنَمْ قَطُّ لَیْلًا
Sabahleyin erken uyandım.	اِسْتَیْقَظْتُ مُبَكِّرًا صَباحًا
Babamın aracı dün akşam yolda arıza yaptı.	تَعَطَّلَتْ سَیَّارَةُ أَبِي مَسَاءَ أَمْسِ فِي الطَّرِيقِ
Okula her gün gideriz.	نَذْهَبُ إِلَى الْمَدْرَسَةِ كُلَّ يَوْمٍ
Öğleden sonra işe gideceğim.	سَأَذْهَبُ إِلَی الْعَمَلِ بَعْدَ الظُّهْرِ

Mef’ûlün fîh mekan zarfları ile ilgili örnek cümleler:

Babamın aracı yol ortasında arıza yaptı.	تَعَطَّلَتْ سَیَّارَةُ أَبِي وَسْطَ الطَّرِيقِ
Babam şehir dışında çalışıyor.	أَبي یَعْمَلُ خَارِجَ الْمَدِنَةِ
Kalemi masanın üzerine koydu.	وَضَعَ الْقَلَمَ فَوْقَ الطَّاوِتَةِ
Cennet annelerin ayakları altındadır. (Hadis-i şerif)	اَلْجَنَّةُ تَحْتَ أَقْداَمِ الْأُمُّهاَتِ
Araba evin önünde.	السَّیَّارَةُ أَمَامَ الْبَیْتِ

Harfi-i cerli Mef’ûlün fîh içeren örnek cümleler:

• Harf-i cerli mef’ûlün fîhler mahallen mansubtur.

Kalem çantada.	اَلْقَلَمُ فِي الْحَقِيبةِ
Akşam vakti döndüm.	عُدْتُ فِي الْمَسَاءِ
Küçük bir evde yaşıyor.	یَعِيشُ فِي بيْتٍ صَغِيرٍ
Sabahleyin saat altıda uyandım.	اِسْتَیْقَظْتُ فِي اسَّاعَةِ السَّاعَةِ السَّادِسَةِ صَبَاحًا

Zarf ve isim olarak kullanılan kelimelerin birbirinden ayırt edilmesi ile ilgili örnek cümleler:

Mef’ûlün fîh/ zarf	İsim/Mübteda
یَوْمَ الْأَحَدُ سَنَذْهَبُ Pazar günü gideceğiz.	یَوْمُ الْأَحَدُ عُطْلةٌ Pazar günü tatildir.
سَنَذْهَبُ إِلَی شَوَاطِئِ الْبَحْرِ صَیْفًا Sahillere yaz ayında gideceğiz.	اَلصَّیْفُ أَشَدُّ حَرَارَةً مِنْ الشِّتَاءِ Yaz ayı, kış ayından daha sıcaktır.